Lokalizacja: Strona główna >> Kompozytorzy >> Adam Jarzebski
Adam Jarzebski
ADAM JARZĘBSKI
Ur. przed 1590, Warka; zm 1649, Warszawa
W jednej osobie kompozytor, skrzypek, budowniczy instrumentów smyczkowych, architekt (budowniczy pałacu królewskiego w Ujazdowie), poeta, autor poematu Gościniec albo Opisanie Warszawy, przedstawiającego Warszawę XVII w. Wszechstronność zainteresowań, szeroki zakres działalności ukazują Jarzębskiego jako człowieka w renesansowym jeszcze typie.
Przez szereg lat był Jarzębski w młodości skrzypkiem w kapeli kurfirsta brandenburskiego w Berlinie, ośrodku muzycznym, który liczył się w skali europejskiej. Tu niewątpliwie zetknął się z całą najwartościowszą ówczesną literaturą muzyczną, zwłaszcza instrumentalną. Wykształcenie swe pogłębił w czasie podróży do Włoch. Około 1G19 osiadł w Warszawie, gdzie do końca życia, przez 30 lat, pozostawał w kapeli królewskiej — najpierw Zygmunta III, później Władysława IV. Jarzębski doszedł do znacznego uznania, godności, a nawet sławy, należał do najszacowniejszego grona warszawskiego patrycjatu. Miał tytuł „architectus, musicus et seryitor Sacrae Regiae Maiestatis".
Głównym dziełem Jarzębskiego jest zbiór 28 kompozycji na 2—4 instrumenty z towarzyszeniem klawesynu, zatytułowany Canzoni e concerti (5 + 23). Utwory Jarzębskiego są często opatrzone tytułami pochodzącymi już; to z tekstu liturgicznego (Diligam te Domirte, In Deo speravit), już to od nazw zwiedzanych przezeń w czasie podróży miejscowości (BerUnesa, Spandesa, Konigsberga, Norimberga, Nova Casa). Niektóre utwory Jarzębskiego są bardzo kunsztownymi instrumentalnymi transkrypcjami kompozycji wokalnych innych kompozytorów, np.: Susanna videns (pieśń O. di Lasso), Corona. aurea (motet C. Merulo). Canzona jest to pieśń w formie instrumentalnej, nowsza instrumentalna muzyka zachowała nazwę canzona na oznaczenie krótkich kompozycji posiewnym charakterze. Canzonetta zaś to z kolei mała canzona – w XVI w. nazwy tej używano na określenie włoskich piosenek wielogłosowych utrzymanych w technice najprostszej – nota contra notam o ludowym charakterze. Pokrewny jej jest „chanson” – czyli charakterystyczna forma francuskiej muzyki wokalnej o treści miłosnej. W Xiv i XV w,. wykonaniu chanson towarzyszyły instrumenty o prostej budowie. W późniejszych czasach chanson oznaczał utwór o zupełnie odmiennym charakterze, lekką a nawet frywolna piosenkę solową z towarzyszeniem gitary lub fortepianu pieśń ta miała zabarwienie sentymentalne w epoce ludwika filipa i rozpowszechniła się jako romanza.